صحابه(رضی الله عنهم اجمعین)

إِنَّ الَّذِينَ آمَنُوا وَهَاجَرُوا وَجَاهَدُوا بِأَمْوَالِهِمْ وَأَنْفُسِهِمْ فِي سَبِيلِ اللَّهِ وَالَّذِينَ آوَوْا وَنَصَرُوا أُولَٰئِكَ بَعْضُهُمْ أَوْلِيَاءُ بَعْضٍ ۚ وَالَّذِينَ آمَنُوا وَلَمْ يُهَاجِرُوا مَا لَكُمْ مِنْ وَلَايَتِهِمْ مِنْ شَيْءٍ حَتَّىٰ يُهَاجِرُوا ۚ وَإِنِ اسْتَنْصَرُوكُمْ فِي الدِّينِ فَعَلَيْكُمُ النَّصْرُ إِلَّا عَلَىٰ قَوْمٍ بَيْنَكُمْ وَبَيْنَهُمْ مِيثَاقٌ ۗ وَاللَّهُ بِمَا تَعْمَلُونَ بَصِيرٌ ﴿٧٢﴾

وَالَّذِينَ كَفَرُوا بَعْضُهُمْ أَوْلِيَاءُ بَعْضٍ ۚ إِلَّا تَفْعَلُوهُ تَكُنْ فِتْنَةٌ فِي الْأَرْضِ وَفَسَادٌ كَبِيرٌ ﴿٧٣﴾

وَالَّذِينَ آمَنُوا وَهَاجَرُوا وَجَاهَدُوا فِي سَبِيلِ اللَّهِ وَالَّذِينَ آوَوْا وَنَصَرُوا أُولَٰئِكَ هُمُ الْمُؤْمِنُونَ حَقًّا ۚ لَهُمْ مَغْفِرَةٌ وَرِزْقٌ كَرِيمٌ ﴿٧٤﴾

وَالَّذِينَ آمَنُوا مِنْ بَعْدُ وَهَاجَرُوا وَجَاهَدُوا مَعَكُمْ فَأُولَٰئِكَ مِنْكُمْ ۚ وَأُولُو الْأَرْحَامِ بَعْضُهُمْ أَوْلَىٰ بِبَعْضٍ فِي كِتَابِ اللَّهِ ۗ إِنَّ اللَّهَ بِكُلِّ شَيْءٍ عَلِيمٌ ﴿٧٥﴾  (سوره انفال آیات 72 تا 75)
کسانی که ایمان آوردند و هجرت نمودند و با اموال و جانهاى خود در راه خدا جهاد کردند و آنها که پناه دادند و یارى نمودند، آنها یاران یکدیگرند و آنها که ایمان آوردند و مهاجرت نکردند هیچ گونه ولایت (دوستى و تعهّدى‏) در برابر آنها ندارید تا هجرت کنند! و (تنها) اگر در (حفظ) دین (خود) از شما یارى طلبند بر شماست که آنها را یارى کنید، جز بر ضدّ گروهى که میان شما و آنها پیمان (ترک مخاصمه) است و خداوند به آنچه عمل میکنید بیناست. کسانى که کافر شدند اولیاء (و یاوران و مدافعان) یکدیگرند اگر (این دستور را) انجام ندهید فتنه و فساد عظیمى در زمین روى میدهد. و آنها که ایمان آوردند و هجرت نمودند و در راه خدا جهاد کردند و آنها که پناه دادند و یارى نمودند، آنان مؤمنان حقیقى‏اند براى آنها آمرزش (و رحمت خدا) و روزى شایسته‏اى است. و کسانى که بعداً ایمان آوردند و هجرت کردند و با شما جهاد نمودند از شما هستند و خویشاوندان نسبت به یکدیگر در احکامى که خدا مقرّر داشته (از دیگران) سزاوارترند خداوند به همه چیز داناست.

مهاجران
مهاجرین اولین یعنی کسانی که قبل از آنکه پیغمبر اکرم-ص- به مدینه تشریف ببرند مسلمان شده بودند و آن وقتی که‏ بنا شد پیغمبر اکرم-ص- خانه و دیار را، (مکه ) رها کنند و بیایند به مدینه‏، اینها همه چیز خود را یعنی زن و زندگی و مال و ثروت و خویشاوندان و اقارب خویش را یکجا رها کردند و به دنبال ایده و عقیده و ایمان خودشان‏ رفتند. این یک مسئله شوخی نیست!! فرض کنید برای ما چنین چیزی پیش‏ بیاید و بخواهیم برای ایمان خودمان کار بکنیم. خودمان را در نظر بگیریم‏ با کار و شغل و زن و بچه خود، با همین وضعی که الان داریم، یک دفعه از طرف رهبر دینی و ایمانی ما فرمان صادر می‏شود که همه یکجا باید از اینجا حرکت کنیم برویم در یک مملکت دیگر یا در یک شهر دیگر آنجا را مرکز قرار بدهیم, ناگهان باید شغل و زن و بچه و پدر و مادر و برادر و خواهر و خلاصه زندگیمان را رها کنیم و راه بیفتیم. این از کمال خلوص و از نهایت ایمان حکایت میکند. قرآن کریم اینها را مهاجرین اولین مینامد.

انصار
انصار کسانی هستند که قرآن آنها را «یاوران» مینامد. مقصود، مسلمانانی هستند که در مدینه بودند و در مدینه اسلام اختیار کرده بودند و حاضر شدند که شهر خودشان را مرکز اسلام قرار بدهند و برادران مسلمانشان را که از مکه و جاهای دیگر و البته بیشتر از مکه میآیند در حالی که هیچ ندارند و دست‏ خالی میآیند بپذیرند و نه تنها در خانه‏های خود جای بدهند و به عنوان یک‏ مهمان بپذیرند بلکه از جان و مال و حیثیت آنها حمایت کنند. به طوری که در تاریخ آمده است، منهای ناموس، هر چه داشتند با برادران‏ مسلمان خود به اشتراک در میان گذاشتند و حتی برادران مسلمان را بر خودشان مقدم میداشتند.

(برای کسانی است که در این سرا [= سرزمین مدینه ] و در سرای ایمان پیش از مهاجران مسکن گزیدند و کسانی را که به سویشان هجرت کنند دوست میدارند، و در دل خود نیازی به آنچه به مهاجران داده شده احساس نمیکنند و آنها را بر خود مقدّم میدارند هر چند خودشان بسیار نیازمند باشند؛ کسانی که از بخل و حرص نفس خویش باز داشته شده اند رستگارانند! (سوره حشر، آیه 9)

قرآن دسته مهاجرین اولین و دسته انصار را فوق‏العاده تجلیل میکند به طوری که آنها را مؤمنین حقیقی‏ مینامد ولی آن دسته‏ای که در مکه ماندند به پای اینها نمیرسند. حتی‏ میفرماید: شما آن حق ولایتی که با دیگران دارید با اینها ندارید چون‏ اینها در بلاد کفر ماندند از حقوق اجتماعی که باید داشته باشند مقداری‏ محرومند.

(پیشگامان نخستین از مهاجرین و انصار، و کسانی که به نیکی از آنها پیروی کردند، خداوند از آنها خشنود گشت و آنها (نیز) از او خشنود شدند و باغهایی از بهشت برای آنان فراهم ساخته که نهرها از زیر درختانش جاری است؛ جاودانه در آن خواهند ماند؛ و این است پیروزی بزرگ!)(سوره توبه, آیه 100)

قرآن میان مسلمانانی که قبل از فتح مکه (حتی‏ بعد از صلح حدیبیه) مسلمان شدند و مسلمانانی که بعد از فتح مکه مسلمان‏ شدند تفاوتی قائل است و باید دقت کرد که قرآن کریم در این آیه پیروی از صحابه را راه ایمان و کسانیکه از یاران پیامبر-ص- دنباله روی میکنند نیز مورد رضایت خدا میداند.

(کسانى که قبل از پیروزى انفاق کردند و جنگیدند با کسانى که پس از پیروزى انفاق کردند یکسان نیستند آنها بلند مقامتر از کسانى هستند که بعد از فتح انفاق نمودند و جهاد کردند و خداوند به هر دو وعده نیک داده و خدا به آنچه انجام میدهید آگاه است).(سوره حدید، آیه 10)
قرآن کریم میفرماید: مردمی را که قبل از فتح مکه در راه خدا انفاق و جهاد کردند نمیشود برابر حساب کرد با مردمی که بعد از فتح مکه چنین کردند, چون قبل از فتح مکه مسلمین در اقلیت بودند، هنوز عرب باور نمیکرد اسلام پیروز بشود ولی بعد از فتح‏ مکه که دیدند مکه‏ای که اصحاب ابرهه با فیل برای ویران کردن آن آمدند نتوانستند کاری بکنند و خدا آنها را از آن دور کرد به آسانی توسط مسلمین‏ فتح گردید گفتند پس یک نیروی معنوی در کار است.

(خداوند از مؤمنان هنگامی که در زیر آن درخت با تو بیعت کردند راضی و خشنود شد؛ خدا آنچه را در درون دلهایشان (از ایمان و صداقت) نهفته بود میدانست؛ از این رو آرامش را بر دلهایشان نازل کرد و پیروزی نزدیکی بعنوان پاداش نصیب آنها فرمود.) (سوره فتح, آیه 18)

 

تاریخ اسلام/ بیان الارشاد...